Göcekte Görülmesi Gereken Zeytinyağı Taşları ve Taş Fırınlar
Göcekte görülmesi gereken zeytinyağı taşları ve taş fırınlar, bölgenin sadece bir tatil cenneti değil; aynı zamanda tarihî ve kültürel miras açısından da ne kadar zengin olduğunu gözler önüne seriyor. Bu sessiz tanıklar, binlerce yıl öncesine uzanan üretim kültürünün günümüzdeki izlerini oluşturuyor. Antik çağlardan Osmanlı dönemine kadar kullanılan ezme taşları, köy fırınları ve kırsal tarım yapıları, Göcek’in doğasında saklı hâlde durmaya devam ediyor. Ziyaretçiler için yalnızca denize değil, geçmişin emeğine de açılan bir kapı niteliği taşıyan bu alanlar; kültür, tarih ve doğanın mükemmel uyumunu yansıtıyor.
Zeytinyağı Taşları: Antik Tarımın Sessiz Tanıkları Göcek ve çevresinde, özellikle Kapıdağ Yarımadası, İnlice ve Gökçeovacık köyleri civarında rastlanan zeytinyağı taşları, antik dönemde bu bölgede ciddi bir tarımsal faaliyetin olduğunu gösterir. Bu taşlar genellikle büyük, yuvarlak, oluklu bir platform ve üzerinde dönen bir öğütme taşı şeklindedir. Zeytinler bu taşlar arasında ezilir, çıkan yağ sarnıçlarda toplanırdı. Bu işlem hem mekanik hem de zahmetliydi; ancak döneminin en verimli yöntemlerinden biriydi. Zeytinyağı yalnızca mutfakta değil, aydınlatma, sabun yapımı ve tıbbi kullanım gibi çok çeşitli alanlarda değerlendiriliyordu. Bu taşların bazıları hâlâ kullanılabilir durumdadır ve doğa yürüyüşçüleri tarafından fark edilebilmektedir. Özellikle toprağa gömülmüş ya da bitki örtüsüyle örtülmüş olanlar dikkatli bakıldığında fark edilir. Bu taşlar, Göcek’in yalnızca bir turizm cenneti değil, aynı zamanda yüzyıllardır süregelen bir üretim geleneğine sahip olduğunu da gösterir.
Ezme Taşları, Sarnıçlar ve Kırsal Hayatın Mirası Zeytinyağı taşlarının yanı sıra Göcek kırsalında çok sayıda ezme taşı ve su sarnıcına da rastlanır. Bu ezme taşları, hem zeytin hem de üzüm için kullanılmıştır. Üzüm ezme taşları genellikle biraz daha küçüktür ve bazıları derin oyuklara sahiptir. Bunlar, yerel halk tarafından bağ bozumu dönemlerinde kullanılmıştır. Elde edilen üzüm suyu daha sonra şarap ya da pekmez üretimi için işlenirdi. Bunun yanında sarnıçlar, özellikle yaz aylarında su sıkıntısı yaşayan bölgeler için vazgeçilmez yapılardı. Taştan örülmüş, kireç sıvalı bu yapılarda yağmur suyu biriktirilir, hem içme hem de tarımsal sulamada kullanılırdı. Göcek’in yüksek kesimlerinde hâlâ kullanılmakta olan bu yapılar, yüzyıllar öncesinden gelen su yönetimi geleneğini günümüze taşımaktadır. Bu yapılarla birlikte yer yer görülen basit taş havuzlar da hayvan sulama alanı olarak işlev görürdü. Tüm bu unsurlar, Göcek’in kırsalının sadece doğa değil, aynı zamanda akılcı bir yaşam mühendisliğiyle yoğrulmuş olduğunu gösteriyor.
Köy Yaşamından Kalan İzler: Taş Evler, Fırınlar ve Tarım Terasları Göcek çevresindeki köylerde, özellikle Gökçeovacık ve İnlice’de geçmişin kırsal mimarisi hâlâ görülebilmektedir. Geleneksel taş evler, basit ama dayanıklı yapılarıyla zamanın zorluklarına karşı koymuş durumdadır. Genellikle iki katlı olan bu evlerin alt katı depo ve ahır olarak kullanılırken, üst kat yaşam alanıydı. Çatılar düz ya da eğimli olup, çam kerestesiyle desteklenirdi. Bahçelerinde taş fırınlar yer alırdı. Bu fırınlarda yalnızca ekmek değil; kuru incir, kekik, domates gibi ürünler de kurutulurdu. Evlerin önünde yer alan tarım terasları, zeytin ve incir ağaçlarının yetiştirildiği küçük ama verimli alanlardı. Bugün bu terasların taş duvarları hâlâ ayaktadır. Ayrıca bazı köy evlerinde üzüm presleri ve sabun yapımında kullanılan kazan kalıntılarına rastlanmaktadır. Bu yapıların pek çoğu terk edilmiş olsa da, göç vermemiş bazı köylüler hâlâ geleneksel yöntemlerle üretim yapmaya devam etmektedir.
Göcek’te Kırsal Ekonomi ve Üretim Kültürü Tarihi boyunca Göcek’in ekonomisi yalnızca denizle sınırlı kalmamıştır. Özellikle 19. yüzyıl sonlarına kadar Göcek ve çevresindeki köylerde tarım ve zeytinyağı üretimi temel geçim kaynakları arasındaydı. Bölgede yaşayan Rum ve Türk halk, kırsal ekonomide birlikte çalışır, topraklarını verimli bir şekilde işlerdi. Zeytinlikler, bağlar ve keçi otlakları yaygın olarak kullanılırdı. Tarımsal üretimle birlikte sabun üretimi de bu ekonominin önemli bir parçasıydı. Elde edilen zeytinyağları köydeki basit ama etkili yöntemlerle sabuna dönüştürülür, bazen çevre köylere satılırdı. Bu kültürel yapı zamanla değişmiş olsa da, bazı gelenekler hâlâ sürüyor. Özellikle Gökçeovacık köyünde yapılan yerel festivallerde, geçmişten bugüne kalan üretim yöntemleri sergilenir. Bu etkinlikler sayesinde Göcek’in tarım kültürü hem korunmakta hem de ziyaretçilere tanıtılmaktadır. Bu da Göcek’in sadece deniz turizmiyle değil, kültürel ve gastronomik zenginliğiyle de öne çıktığını gösterir.
Arkeolojik Araştırmalar ve Sözlü Tarih Kayıtları Göcek kırsalındaki bu taş yapıların çoğu henüz detaylı arkeolojik incelemelere tabi tutulmamıştır. Ancak yapılan yüzey araştırmaları ve köylülerden toplanan sözlü tarih bilgileri, bu yapıların 18. yüzyıldan çok daha önceye dayandığını ortaya koymaktadır. Bazı zeytinyağı taşlarının Roma dönemine ait olduğu düşünülmektedir. Özellikle Kapıdağ Yarımadası’ndaki taş kalıntılar, daha eski bir üretim zincirine işaret etmektedir. Arkeologlar, bu yapıların Anadolu’da geleneksel üretim yöntemlerinin nasıl değişmeden devam ettiğini anlamak açısından çok değerli olduğunu vurgular. Bunun yanında yerel halktan alınan bilgiler, bu taşların yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal hayatın da parçası olduğunu gösterir. Zeytin sıkımı gibi etkinlikler köyde toplu olarak yapılır, ardından yemekler yenir, sohbetler edilir ve üretim süreci adeta bir ritüele dönüşürdü. Bu anlatımlar sayesinde yapıların işlevi sadece fiziksel değil, kültürel ve duygusal olarak da belgelenmiş olur.
Bugün Ziyaret Edilebilecek Kültürel Noktalar Göcek’e gelen ziyaretçiler, sadece denizle sınırlı kalmak istemezse; kırsalda hâlâ ayakta duran bu kültürel izleri yakından görebilir. Gökçeovacık Köyü, yerel mimari örnekleri, sarnıçları ve ezme taşlarıyla ziyaret edilmeye değer bir noktadır. Aynı şekilde İnlice çevresindeki taş fırınlar ve eski bağ yolları da yürüyüş rotalarına dahil edilebilir. Kapıdağ Yarımadası’nın iç kesimlerinde, rehber eşliğinde yapılan doğa yürüyüşlerinde zeytinyağı taşları, eski teras duvarları ve tarım aletlerine rastlamak mümkündür. Bu yürüyüşler sırasında doğal bitki örtüsüyle iç içe geçmiş taş yapılar, hem geçmişe bir pencere açar hem de bölgenin doğal güzelliğini koruyarak kültürel mirası yaşatır. Son yıllarda bu alanlarda kültür turizmine yönelik düzenlemeler yapılmaktadır. Bu gelişmeler, Göcek’in sadece mavi tur değil; aynı zamanda doğa, tarih ve kültür üçgeninde bir cazibe merkezi hâline gelmesini desteklemektedir.
🔎 Daha fazla keşif, güncel yazılar ve bölgeden ipuçları için bizi Instagram hesabımızdan takip edebilirsiniz: @gocekrehberi
